Fizik Güncesi

Kütlenin Gizemi Doğa, kendisini sabırla dinlemeyi bilenlere sırlarını cömertçe sunmaktan çekinmez. Bugün doğa olaylarının ardındaki gizemleri bir bir çözüp teknolojimize yansıtabiliyorsak, bunu sabırla doğaya kulak veren, yaşamını doğa yasalarını anlamaya adayan bilim insanlarına borçluyuz. Bu doğal gizemlerden belki de en etkileyicisi, evreni şekillendiren kütleçekim kuvveti ve kütle kavramının bizatihi kendisi. Önceki yazılarda kütleçekiminin serüvenini Batlamyus’un Dünya merkezli evreninden başlayarak Einstein’ın genel görelilik kuramına kadar ele almıştık. Tüm bu öykünün sonunda bir sorunun cevabı henüz verilmemişti: Evreni eğip büken, tüm hareket yasalarını belirleyen en birincil etken olan “kütle” nedir? Bu sorunun doğurduğu sorular ise problemin ne kadar karmaşık olduğuna dair ipucu verir nitelikte: Cisimlerin kütlesinin kaynağı nedir? Maddeyi oluşturan temel parçacıkların kütleleri neden farklı değerlerde? Sözgelimi tüm fiziksel özelliklerinin aynı olmasına rağmen elektron ...

CERN'in Büyük Hadron Çarpıştırıcısı LHC'de proton demetleri neredeyse ışık hızında çarpıştırılıp açığa çıkan ikincil parçacıkların bıraktığı izler büyük dedektörlerde kaydediliyor. Bugüne kadar yüksek enerji fiziğinde yapılan pek çok keşifte bu bilgiler kullanıldı. Ancak üretilen data miktarı inanılmaz boyutlarda ve çok büyük bir kısmı bizim için yeni bir bilgi içermiyor. Korkunç miktarlardaki bu veri tabanından işe yarar bilgilere ulaşıp yeni keşifler yapmak, samanlıkta iğne aramaktan çok daha karmaşık bir iş haline gelmekte. Özellikle artan enerjilere paralel olarak kaydedilen bilgi miktarının son yıllarda yapılan deneylerle iyice ürkütücü boyutlara gelmesi, bilim adamlarını yeni açılımlara zorluyor. Şimdi CERN elindeki bu veri tabanını halka açıyor ve "ham" bilgiyi herkesin kullanımına sunuyor. Bu yeni açılımın, özellikle eğitim alanında çok işe yarayacağı bekleniyor. Hatta beklenmedik kişilerin beklenmedik fiziksel keşiflere ulaşması da pekâlâ mümkün görünüy...

Parçacık fiziği, evrene bakış açımızı devrimsel bir şekilde kökten değiştirdi. Bununla birlikte, bilimin pekçok farklı alanlarına ciddi katkılar sağladı, günlük yaşantımızda vazgeçilmez değişimlere sebep oldu ve teknolojimizi her alanda daha ileriye taşıyacak yeni nesil bilim adamları yetiştirdi.     Parçacık fiziği ile ilgilenenler için şöyle bir analoji kullanabiliriz: Bir insanın Everest tepesine tırmanması günlük yaşamında gerekli veya faydalı bir şey midir? Ne kadar enteresan olursa olsun, tabii ki ilk bakışta gereksiz bir gayret olarak görünür. Fakat içinde nefes alınabilir ve su geçirmez giysiler ilk olarak bu tür dağ tırmanışları için geliştirildi ve şimdi fabrikasyon yoluyla kolayca ulaşılabilir ürünler haline geldiler.      Bu, insanoğlunun tarzıdır. Meydan okumaları seviyoruz ve her yeni meydan okuma, her aşılan engel, beraberinde pekçok keşif ve uzun süreli faydayla birlikte geliyor. Evreni anlama gayretiyle harcanan emekler ve...

İnternette ve televizyonda bazen öyle konuşmalarla, öyle yazılarla karşılaşıyoruz ki bunlar, bilim adamlarının çok ciddi bir halkla ilişkiler çalışmasına ihtiyacı olduğunu düşündürtüyor. Geçen gün alanında son derece saygın bir profesörün yazısında, CERN'deki fizikçilerin gizlediği müdhiş bilgiler olduğundan, ışıktan hızlı foton telapisi gibi şeylerden bahsettiğini okuyunca çok şaşırdım. Bir konunun uzmanı, fiziğin pekala cahili olabiliyormuş demek ki. O yüzden CERN'de ne tür deneyler yapıldığına dair bazı bilgiler vermenin, spekülasyonların önüne geçmek için bilinçli insanlara bir malzeme vermek açısından faydalı olacağını düşündüm. CERN, 50 yıllık badanasız boyasız binaları barındıran, biraz da İsviçre'li mantığıyla, çalışan bir şey fonksiyonunu eda ettiği sürece dokunulmayan, değiştirilmeyen, israfın ve göz boyamanın olmadığı, dünyanın en komplike yazılım ve donanım sistemiyle inanılmaz miktardaki veriyi inanılmaz bir hızla süzüp, aradığı bilgiyi kaydeden dünyanın ...