Fizik Güncesi

Satrancı kuantum fiziğinin kurallarına göre yeniden düzenlesek nasıl bir oyunla karşılaşırdık? Günlük yaşantılarımızı şekillendiren, alışkanlıklarımızı oluşturan ve doğayla bizim aramızdaki ilişkiyi belirleyen, kısacası, sınırlarımızı çizen kanunların bütününü fizik yasaları olarak adlandırıyoruz. Algılarımızı oluşturan da bu kanunlar. Sözgelimi elimize aldığımız cismi bırakırsak yere düşer, bir bardak sıcak çay masanın üzerinde kendi halinde bırakılırsa soğur, sabit bir yere sakladığımız kıymetli eşyayı yıllar sonra yine bıraktığımız yerde bulacağımızdan eminizdir. Duvara attığımız lastik top duvarın öte tarafına asla geçmez, sekerek tekrar bize döner. Bu tür gündelik olaylara o kadar aşinayız ki aksi aklımıza bile gelmez! Tüm bunlar Newton'un hareket yasalarıyla, termodinamik kanunlarıyla, elektromanyetik etkileşim gibi klasik fizik yasalarıyla formülize edilmiş ve öngörülerimizi, doğadan beklentilerimizi oluşturmuş. Tıpkı kuralları sıkı sıkıya belirlenmiş bir oyun gibi....

Kızgın bir kapta mısır tanelerinin patlamalarını beklemek, pek çoğumuzun hatırladığı çocukluk anılarındandır. Mısır tanelerini kaba koyup altını yaktıktan sonra önce tek tük patlamalar görürüz. Ardından bu süreç hızlanır ve nihayet çoğu tane patladıktan sonra süreç yavaşlar. Son mısır tanelerinin patlaması bazen şaşırtıcı derecede geç olur. Pek dikkat etmediğimiz ve öylesine olduğunu düşündüğümüz bu mısır patlama sürecine klasik fizik açısından bakarsak ilginç bir şey fark ederiz: Tüm mısır taneleri aynı anda, aynı sıcaklıktaki kaba konuyor. Hepsine eşit miktarda ısı veriliyor. Mısır taneleri de hemen hemen özdeş olduğuna göre, neden bazı mısır taneleri diğerlerinden çok önce patlarken kimisi de diğerlerinden çok geç patlıyor? Bununla birlikte, aynı olmasa da, büyük çoğunluğun patlaması için geçen süre ortalama bir değere sahip.  Halbuki fiziksel şartlar açısından hepsinin hemen hemen aynı zamanda patlamalarını beklemeliyiz. İstatistiksel olarak bu olaya b...